Sph, Cyl i Ax – jak czytać receptę na okulary i co znaczą dioptrie?

sph, cyl i ax

Wyobraź sobie, że wizyta u specjalisty korekcji wad wzroku – okulisty czy optometrysty jest jak wizyta u krawca. Całe badanie jest niczym innym jak zdejmowaniem miary z oka twojego dziecka i z jego układu wzrokowego. Ze stylistą i szwaczką spotkacie się w salonie optycznym gdzie optyk właściwie dobierze oprawy i wykona okulary. Miarę i sposób wykonania okularów zapisano na recepcie używając tych prostych skrótów sph, cyl i ax.

Zdjąć miarę można na kilka sposobów

Na szybko czyli autorefraktometria

Sam przedrostek auto sugeruje, że rola specjalisty korekcji wad wzroku jest tu niewielka i to maszyna w oparciu o właściwą kalibrację, a także umiejętności koncentracji małego pacjenta na określonym punkcie, ocenia wadę refrakcji potocznie nazywaną wadą wzroku. To właśnie autorefraktometr podaje wynik w postaci wydruku. Rodzice czasami nazywają go paragonem. Na podstawie „paragonu” nie powinno przepisywać się recepty. Może być to pierwszy etap badania. U dzieci najczęściej takie badanie wykonuje się po zakropleniu oczu środkiem porażającym akomodację, tak aby oko nie mogło „oszukać” aparatury. Dokładność wyniku zależy w głównej mierze od dokładności sprzętu.

W oparciu o współpracę czyli podmiotowe badania refrakcji z foropterem i tablicami

Ten sposób sprawdza się u starszych małych pacjentów, kiedy to dziecko siedzi na fotelu i specjalista dobiera właściwe szkiełka na podstawie odpowiedzi udzielanych przez dziecko. Dobór ten można przeprowadzić za foropterem lub w tzw. oprawie próbnej. Metoda znacznie dłuższa niż auto jednak jedyna właściwa by uściślić wartości, które znajdą się na wydruku z autorefraktometru. Najczęściej stosuje się ją u dzieci nie młodszych niż 7 lat.

Światełko, szkiełko i oko czyli skiaskopia

Metodą, która wymaga sprawności działania, a także dużych umiejętności w zakresie panowania nad ważnymi procesami jakie dzieją się w układzie wzrokowym dziecka jest skiaskopia. Jest najdokładniejszą metodą określania wady refrakcji nawet u najmniejszych dzieci. To metoda obiektywna i wymaga dużego doświadczenia badającego.

Po określeniu przez specjalistę mocy układu optycznego dziecka dobiera on korekcję tak aby na siatkówce obu oczu utworzony został wyraźny obraz dobrej jakości. Później przeprowadza kolejne badania pozwalające określić ustawienie oczu dziecka, umiejętności akomodacji i wergencji. Są to badania niezwykle ważne, które pozwalają określić jak dziecko funkcjonuje wzrokowo.

Czas na receptę

Recepta to pierwszy krok do komfortowego użytkowania okularów przez dziecko. Recepta jest jak wykrój stroju.
By czuć się komfortowo w ubraniu musi być ono dostosowane do kształtu ciała. Wykrój musi uwzględniać wszystkie krzywizny i zmiany krzywizn. Prawda?
Tak samo jest w przypadku recepty. Określa ona precyzyjnie jakie rodzaje kulistości lub też niekulistości szkieł potrzebują oczy Twojego dziecka by dobrze widzieć.

Oko jako kula

Oko w swoim kształcie najbardziej zbliżone jest do kuli. Jest to bezsprzeczny fakt. Zatem ewolucyjnie długość gałki ocznej i zdolności skupiające układu optycznego oka rozwijały się tak, by cały system skupiał promienie na siatkówce i dawał człowiekowi jak najlepszą ostrość widzenia. W kulistości i miarowości leży więc istota zdrowego oka bez wady.

Sph

Sph w skrócie to sfera czyli kula. Za kulistością dwóch powierzchni i puszczonej przez nią wiązki światła idzie ich umiejętność skupiania bądź rozpraszania. Na recepcie znajdziesz taką moc sfery – sph, która przesunie światło tak by padało na siatkówkę. Plusy je skupią, minusy rozproszą.

Cyl

Cyl w skrócie oznacza cylinder. Cylider to nie kula. Kształt cylindra ma np. wałek do ciasta. Cylindrami koryguje się astygmatyzm. Astygmatyzm diagnozuje się gdy jeden (albo dwa) elementy optyczne oka nie są kuliste. Przed okiem zatem stawia się niekulisty element, który sprawi, że cały układ optyczny skupia światło jakby był kulisty.

Ax

Ax oznacza oś. Określa jak trzeba ustawić cylinder.

Byłeś u krawca, zdjął z ciebie wymiary, zrobił wykrój. W doborze stroju pomógł Ci stylista i uszyła go szwaczka. Stoisz przed lustrem, czujesz się dobrze.
I to jest właśnie ostrość wzroku! W efekcie, zdjęta miara, wykonany wykrój, dobrany i uszyty strój daje Ci najlepsze możliwe samopoczucie. Zatem, to czy masz wymiary 90/60/90 czy też bliżej Ci do setki nie wpływa na Twój komfort noszenia dobrze skrojonego stroju. Prawda?
Tak jak rozmiar noszonych ubrań nie określa tego jak wyglądamy i jak się czujemy w wybranym stroju, tak ilość dioptrii nie określa jak widzimy w dobranej korekcji. Już rozumiesz?

Ilość dioptrii to nie ostrość wzroku Twojego dziecka!

Błędnym jest zatem myślenie, że im mniej ma dziecko dioptrii tym lepiej widzi i odwrotnie. Na pytanie jaką wadę wzroku ma Twoje dziecko możesz odpowiedzieć przykładowo

Ma krótkowzroczność. Nosi okulary o mocy -2,50 i -2,50 dioptrii.

A gdy ktoś odpowie
Ojej! To dużo.

To powiedz
To nieistotne, bo ma właściwie dobrane okulary i w nich na tablicy do badania ostrości wzroku (mogą być to też karty Lea, dla maluszka) widzi w normie dla jego grupy wiekowej.

Zatem postawię pytania. Czy wiesz jak widzi twoje dziecko w dobranych okularach? Jaka jest wartość ostrości wzroku oznaczona jako VIS w karcie badania?
To przede wszystkim ta wartość powinna Cię interesować.

 

korekta: Zuzanna Cichocka

Dorota Maciaszek

Dorota Maciaszek

Założycielka Wydawnictwa Oculino. Mama i rehabilitantka dziecka z jednooczną dysfunkcją wzroku, pasjonatka optometrii pediatrycznej i terapii widzenia. Biolożka, optometrysta, terapeuta widzenia.

Więcej postów - Facebook - Google Plus

Share on Pinterest