Niedowidzenie u dzieci – przyczyny, mechanizmy i leczenie

niedowidzenie u dzieci

Niedowidzenie to obniżenie ostrości widzenia w jednym bądź w obojgu oczach. Oko niedowidzące pomimo, najlepszej korekcji okularami bądź soczewkami kontaktowymi nie jest w stanie widzieć ostro. Niedowidzenie może być funkcjonale – gdy oko anatomicznie jest prawidłowe, a jedynie czynnościowo nie funkcjonuje poprawnie i organiczne – gdy przyczyną niedowidzenia jest zmiana w anatomii oka bądź strukturach drogi wzrokowej.

Niedowidzenie u dzieci jest spowodowane nieprawidłową stymulacją wzrokową we wczesnym etapie życia.

Przyczyny

Neuropsychiczne przyczyny powstania niedowidzenia u dzieci nie są znane. Wiemy, że powodem jest nieprawidłowy obraz tworzony przez oko i przesyłany do mózgu. Mówi się wówczas o nieprawidłowych wrażeniach wzrokowych.

Takowe powstają gdy obecny jest:

Zez

Mówi się wówczas o niedowidzeniu związanym z zezem Jest to najczęstsza postać niedowidzenia, rozwijająca się w oku, które konsekwentnie ustawia się nieprawidłowo, u dziecka z zaburzeniami ustawienia oczu.

Różnowzroczność / duża wada wzroku (wada refrakcji)

Niedowidzenie związane z różnowzrocznością, drugie co do częstości występowania po niedowidzeniu związanym z zezem, rozwija się, kiedy wady wzroku na obu oczach mają różną wartość. Niedowidzenie związane z dużą wadą wzroku jest niedowidzeniem obuocznym gdy wada refrakcji w prawym i lewym oku jest zbliżona i bardzo duża. Nadwzroczność przekraczająca +5,00 dioptrii i krótkowzroczność przekraczająca – 10,00 dioptrii niesie ryzyko wystąpienia obustronnego niedowidzenia.

Brak stymulacji – brak wrażeń wzrokowych

Niedowidzenie związane z brakiem bodźców określane jest także jako niedowidzenie z nieużywania. Spowodowana jest zwykle wrodzonymi lub wcześnie nabytymi zmętnieniami elementów optycznych oka. Ta postać niedowidzenia występuje najrzadziej i jest trudna w leczeniu. Rodzajem niedowidzenia związanego z brakiem bodźców jest niedowidzenie obturacyjne, spowodowane przez nadmiernie lecznicze zasłanianie oka. Stąd niezwykle istotna jest ciągła kontrola ostrości widzenia oka, które jest pod zasłonką.

Co ciekawe proces powstawania niedowidzenia u dzieci wiąże się z tym, że struktury mózgu – elementy drogi wzrokowej nie zanikają, a tracą swoją funkcję. Jest to zatem sytuacja odwracalna.
Kiedy?

Okresy krytyczne – teraz albo nigdy

Okresy krytyczne odpowiadają momentowi, kiedy rozwijający się układ wzrokowy dziecka jest wrażliwy na nieprawidłowy sygnał docierający do mózgu, spowodowany brakiem bodźca, zezem czy wadą wzroku. Zazwyczaj niedowidzenie u dzieci spowodowane brakiem bodźca występuje wcześniej niż to, którego przyczyną jest zez bądź wada wzroku. Co najistotniejsze – czas potrzebny do rozwinięcia niedowidzenia w okresie krytycznym jest znacznie krótszy jeśli stwierdza się brak bodźca niż w przypadku zeza czy różnowzroczności. Stąd zaćma jest ogromnym zagrożeniem dla widzenia dziecka.

Im wcześniejsza diagnoza, właściwe i konsekwentne postępowanie tym większa szansa na sukces. Należy pamiętać, że najwięcej okresów krytycznych dla rozwoju widzenia występuje w pierwszych trzech latach życia.

Leczenie

Niedowidzenie u dzieci leczy się w oparciu o konkretnie zaplanowanie zaplanowane kroki:

  1. Usunięcie wszelkich czynników przeszkadzających w widzeniu np. zaćma (jeśli istnieją wzrodzone, bądź wcześnie nabyte wady układy optycznego oka)
  2. Korekcja wady refrakcji (w każdym przypadku, jest to niezwykle ważny etap)
  3. Wymuszenie używania gorszego oka przez ograniczenie używania oka lepszego
  4. Praca nad widzeniem obuocznym
Zaćma

Zaćma, która jest w stanie spowodować niedowidzenie wymaga (bez zbędnej zwłoki!) leczenia operacyjnego. Po to by zapewnić optymalne warunki do powrotu widzenia, wzrodzone zmętnienia soczewek powinny być operowane w pierwszych 2-3 miesiącach życia.

Korekcja wad refrakcji

Niedowidzące oczy powinny podlegać pełnej korekcji wady refrakcji. Poprawnie dobrana i noszona (!) korekcja okularami albo soczewkami może w ciągu kilku miesięcy znacznie poprawić ostrość widzenia w niedowidzącym oku.

Zasłanianie oka

Dzielimy je na:
– zasłanianie na cały czas czuwania – cały czas czuwania z 1 godziną przerwy (odchodzi się od tej metody ze względu na ryzyko rozwinięcia niedowidzenia z nieużywania i braku możliwości rozwinięcia widzenia obuocznego)
– zasłanianie częściowe – 1-6 godzin

Im starsze dziecko, tym mniejsza skuteczność stosowania zasłaniania. Poważne niedowidzenia, mniejsze przeszkody dla oka dobrze widzącego i starszy wiek dziecka łączą się z koniecznością przedłużonego leczenia. Zasłanianie przez cały czas czuwania u niemowląt może odwrócić głębokie niedowidzenie w ciągu jednego tygodnia lub w krótszym czasie. Dla porównania starsze dziecko, które nosi zasłonkę tylko po powrocie ze szkoły oraz w soboty i niedzielę może wymagać leczenia przez rok lub dłużej, aby przezwyciężyć umiarkowany deficyt widzenia.

Niedowidzenie u dzieci – wyzwania terapii

To czy terapia zakończy się powodzeniem zależy od:
– wczesnej diagnostyki
– stopnia zaawansowania niedowidzenia
– wyboru drogi postępowania
– właściwej korekcji wady wzroku
– podporządkowania się zaleceniom specjalisty
– wieku małego pacjenta

Każdy etap leczenia niedowidzenia wiąże się z dużym wyzwaniem zarówno dla rodzica jak i dla dziecka. Zwłaszcza w przypadku konieczności podporządkowania się niemiłemu reżimowi terapeutycznemu. To główny czynnik wydłużający bądź prowadzący do niepowodzenia terapii. Problemy zmieniają się z wiekiem. Mówi się, że najtrudniejszy czas to okres wczesnego dzieciństwa (1-3 rok życia).

W trakcie leczenia w niektórych przypadkach może okazać się, że pomimo podejmowania prób i konsekwencji nie ma efektów. Musi być to dokładnie zweryfikowane przez specjalistę. Są bowiem takie zespoły przypadłości, w przypadku których nie ma szans na poprawę.

Kiedy przerywa się leczenie po uzyskaniu całkowitej lub częściowej poprawy, niemal połowa pacjentów wykazuje pewien stopień pogorszenia ostrości widzenia, który jest odwracalny przy wznowieniu terapii. Terapię kończy się ostatecznie jeśli ostrość widzenia utrzymuje się na stałym poziomie bez konieczności noszenia zasłonki. Wymaga to pracy i okresowych kontroli aż do osiągnięcia przez dziecko 8-10 lat.

Wpis opracowano na podstawie: „Okulistyka pediatryczna i zez” – praca zbiorowa Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner

Dorota Maciaszek

Dorota Maciaszek

Założycielka Wydawnictwa Oculino. Mama i rehabilitantka dziecka z jednooczną dysfunkcją wzroku, pasjonatka optometrii pediatrycznej i terapii widzenia. Biolożka, optometrysta, terapeuta widzenia.

Więcej postów - Facebook - Google Plus

Share on Pinterest